Ресурс Кибер-Акына » Глобальное » Нобель - 2010: Зачацце, графен, антыкансэрныя арґанікі, картаґрафія структур улады, Цяньаньмынь…

Нобель - 2010: Зачацце, графен, антыкансэрныя арґанікі, картаґрафія структур улады, Цяньаньмынь…

Нобель - 2010: Зачацце, графен, антыкансэрныя арґанікі, картаґрафія структур улады, Цяньаньмынь…Тыдзень абвяшчэння лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі 2010 гады адзначыўся шэрагам гучных заяваў. Вельмі часта адкрыццё малавядомых імёнаў як лаўрэатаў нічога не змяняе ў іх лёсе. Акрамя таго, большасць з іх не паспявалі занадта доўга ўпівацца сваёй славай: прэмія даецца як вынік навуковай або літдзейнасці, і таму ад яе патыхае чымсьці пахавальным. Памер прэміі, заснаванай швэдзкім прадпрымальнікам і вынаходнікам дынаміта Альфрэдам Нобелем складае ў наш час 10 млн. SEK (пад 1,5 млн. USD). Большасць намінацый існуюць з 1901 г. У 1968 г. швэдзкі Цэнтрабанк дадаў прэмію па эканоміцы, імя ўладальніка якога стане вядома 12 кастрычніка.

Вынаходнік "зачацця ў прабірцы"

Нобелеўскай прэміі ў вобласці фізіялогіі і медыцыны ганараваны брытанскі эмбрыёлаґ Роберт Эдвардс, які распрацаваў тэхналогію экстракорпоральнага апладнення (ЭКА), больш вядомую як "зачацце ў прабірцы".

У выніку серыі эксперыментаў, праведзеных Эдвардсам у 1950-е, 60-е і 70-е гады, стала магчымым з'яўленне ў ліпені 1978 гады Луізы Браун - першага дзіцяці, зачатага ў лабараторных умовах, гэта значыць - па-за целам маці. З тых часоў з ужываннем методыкі экстракорпоральнага апладненні на святло з'явілася ўжо больш мільёна "дзяцей з прабіркі".

У заяве Нобелеўскага камітэта ад 4 кастрычніка гаворыцца, што "распрацоўкі Эдвардса зрабілі магчымым лячэнне бясплоддзя, ад якога пакутуюць каля 10% пара па ўсім свеце".

Распрацоўкай тэхналогіі ЭКА прафесар Эдвардс займаўся сумесна з памерлым у 1988 г.гінеколагам Патрыкам Стептоу. Сутнасць методыкі складаецца ў лабараторным апладненні яйкаклеткі і памяшканні яе ў матку біялаґічнай ці сурагатнай маці.

Па словах галоўнага лекара клінікі зблізку Кембрыджа ECO Bourne Hall Суколка Макнами, "Боб Эдвардс - адзін з найвялікіх навукоўцаў, натхнёная праца якога напачатку 1960-х прывяла да прарыву, які дазволіў зрабіць лепш жыццё мільёнаў людзей па ўсім свеце. ". Сам 85-летні Эдвардс, па словах яго прадстаўніка, занадта слабы здароўем і не можа даваць інтэрв'ю. З 1978-га, калі нарадзілася першае "дзіця з прабіркі", з дапамогай ЭКА на святло з'явілася ўжо каля 4 млн дзяцей.

Як заявіў 5 кастрычніка Ігнасіо Карраско дэ Паўла, які ўзначальвае Папскую акадэмію жыцця, узнагародзіўшы Эдвардса, Нобелеўскі камітэт праігнараваў этычныя праблемы, спароджаныя дадзенай методыкай. Святар, звычайна ўяўлялы Ватыкан па пытаннях біоэтыкі, змушаны быў прызнаць, што методыка ЭКА стала "новай і вельмі важнай часткай у вобласці ўзнаўлення чалавека".

Аднак, па яго словах, прысуджэнне прафесару Эдвардсу Нобелеўскай прэміі "не лезе ні ў якія вароты", бо менавіта яго працы справакавалі з'яўленне "рынка чалавечых яйкаклетак" і "велізарнай колькасці маразільных камер па ўсім свеце, запоўненых чалавечымі зародкамі".

Унікальныя ўласцівасці графена. Экс-расейцам - Нобеля па фізіцы

Двое выхадцаў з РФ - Андрэ Гейм і Кастусь Навасельцаў - сталі лаўрэтами нобелеўскай прэміі ў вобласці фізікі. У паведамленні Нобелеўскага камітэта ад 5 кастрычніка гаворыцца, што яны ўзнагароджаны "за наватарскія эксперыменты, якія тычацца двухмернага матэрыялу графена".

Свае даследаванні 51-летні Гейм і 36-летні Навасельцаў праводзілі ў лабараторыях універсітэта Манчэстара ў Брытаніі. А. Гейм з'яўляецца грамадзянінам Нідэрландаў, тады як К. Навасельцаў захаваўшы расійскае грамадзянства, набыў яшчэ і брытанскае падданства. Дзесяць гадоў назад будучыя нобелеўскія лаўрэаты эмігравалі з-за цяжкага фінансавага становішча і незапатрабаванасці на радзіме. "Расійскімі навукоўцамі іх назваць нельга, паколькі яны жывуць і працуюць у Вялікабрытаніі", - рэзюмаваў нобелеўскі лаўрэат 2000 г. Жарэс Алфёраў. Сам А. Гейм у інтэрв'ю Бі-бі-сі заявіў: "Я лічу сябе еўрапейскім навукоўцам."

Такім чынам адзначаны рэвалюцыйныя эксперыменты навукоўцаў са звыштонкай вугляроднай формай, які асобныя завуць цудам XXI стагоддзі.

Графен - гэта гексагональная двухмерная крышталічная рашотка, якая складаецца з адзінарнага пласта атамаў вугляроду. Па словах адмыслоўцаў, графен практычна нябачны, аднак пры гэтым валодае ўнікальнай механічнай трываласцю, выдатнай цяпло- і электраправоднасцю - значна большай, чым цяпер ужывальны ў інтэгральных мікрасхемах крэмній.

Графен таксама здольны без праблем вытрымліваць уздзеянне высокіх тэмператур. Усе гэтыя ўласцівасці робяць матэрыял перспектыўным з пункту гледжання нанатэхналогій - произодства транзістараў новага пакалення і звышхуткіх мікрапрацэсараў. Пры гэтым Нобелеўскі камітэт у сваёй заяве прызнаў, што пакуль большасць варыянтаў практычнага ўжывання графена "існуюць толькі ў нашай фантазіі".

"Гейм і Навасельцаў не толькі вылучылі графен, але і правялі цэлы шэраг вельмі прыгожых эксперыментаў па даследаванні электрычных і аптычных уласцівасцяў гэтага матэрыялу, - сказаў журналістам знаёмы з лаўрэатамі намдырэктара Інстытута тэарэтычнай фізікі імя Ландау Міхась Фейгельман.- Колькасць даследчых публікацый па графену ва ўсіх частках свету, дзе навука наогул развіваецца, велізарна, нажаль, да Расіі гэта не ставіцца - тут навука толькі насілу выжывае".

Да прысуджэння яму Нобелеўскай прэміі прафесар А. Гейм атрымаў жартоўную Іґнобелевскую прэмію за эксперымент па лунанні ў паветры жывой жабы, заснаваны на выкарыстанні звышправоднасці. А Кастусь Навасельцаў - самы малады нобелеўскі лаўрэат па фізіцы за апошнія 70 гадоў.

У інтэрв'ю Андрэ Гейм распавёў, што вяртацца на радзіму не збіраецца: "Зразумейце, калі я з'яжджаў з краіны, працаваць у Расіі было проста немагчыма. Нічога не было. Ні-чо-га. Эфектыўнасць маёй працы была б адна тысячная адсотка. А потым я прыехаў у Анґельшчыну і зразумеў, што тут можна працаваць. Гэта неба і зямля. Бо я не журналіст. Мне акрамя асадкі трэба нейкае абсталяванне, каб прасоўвацца. Можа, яно калі-небудзь з'явіцца і ў Расеі. Але калі некалькі гадоў назад я апошні раз прыязджаў на радзіму, па-ранейшаму нічога гэтага не было".

За антыкансэровыя арґанікі - Нобелеўская прэмія па хіміі

Троі навукоўцаў падзялілі Нобелеўскую прэмію па хіміі гэтага года за распрацоўку новых метадаў сінтэзу складаных арганічных злучэнняў. Лаўрэатамі сталі Рычард Хек, аж да 1989 г. працавалы ва ўніверсітэце Дэлавэра, Эіці Нэгісі з універсітэта Пард'ю і Акіра Судзукі, які скончыў навуковую дзейнасць ва ўніверсітэце Хакайда ў 1994 г. Распрацаваныя імі метады дазволяць навукоўцам ствараць больш дасканалыя электронныя схемы і згуляюць велізарную ролю ў распрацоўцы новых лекаў. У прыватнасці, сінтэз арганічных злучэнняў можа дапамагчы ў распрацоўцы метадаў барацьбы з ракам

Фармулёўка Нобелеўскага камітэта ад 6 кастрычніка абвяшчае: "За каталізаваныя паладыем рэакцыі крыжаванага спалучэння ў арганічным сінтэзе". Швецкая Акадэмія навук лічыць, што створаны "дакладная і эфектыўная прылада, які будзе скарыстаны даследнікамі ўсяго свету ў распрацоўцы новых лекавых прэпаратаў і малекул, выкарыстоўваных у электроннай прамысловасці".

Хімічныя злучэнні, на сінтэзам якіх працавалі нобелеўскія лаўрэаты, сустракаюцца ў невялікіх колькасці ў марскіх губках. Па меркаванні біёлагаў, яны могуць быць эфектыўнай прыладай у барацьбе з кансэрам (у простамоў'і - ракам). І вось цяпер створаны метад атрымання падобных злучэнняў у лабараторных умовах.

Арганічная хімія вывучае малекулы, ствараныя ў прыродзе на аснове вугляроду. Сінтэз новых арганічных малекул праводзіцца ўжо даўно і часта прыводзіць да незвычайных вынікаў. У дадзеным выпадку навукоўцам атрымалася выкарыстоўваць метал паладый у якасці каталізатара рэакцый новага тыпу, якія раней не назіраліся ў штучных умовах.

Пры дапамозе паладыю навукоўцы прымусілі атамы вугляроду злучацца ў доўгія ланцужкі, а асобныя буйныя арганічныя малекулы ўступаць у рэакцыю адзін з адным. Пры гэтым падчас такіх рэакцый утворыцца менш непажаданых пабочных прадуктаў, што робіць сінтэз якасней, а масавая вытворчасць патрэбных злучэнняў прасцей і танней.

Гады творчасці не перашкода. Лацінскай Амерыцы - Нобель па літаратуры

Нобелеўская прэмія ў вобласці літаратуры прысуджана перуанцу Марыё Варгасу Л'ёсе, аднаму з самых вядомых пісьменнікаў іспанамоўнага свету, які прэтэндаваў на самую ганаровую прэмію шмат гадоў. Ён - першы паўднёваамерыканскі пісьменнік, які атрымлівае Нобелеўскую прэмію з 1982 г., калі яе прысудзілі калумбійцу Габрыэлю Гарсіа Маркесу.

Агалошваючы 7 кастрычніка пра сваё рашэнне, Швэдзкая акадэмія навукаў, якая прысуджае прэміі, высока ацаніла ствараную ім "картаграфію структур улады" і "адважныя выявы індывідуальнага супраціву, бунту і фіяска".

74-летні Льоса нарадзіўся ў Арекіпе, другім па памеры горадзе Перу. На яго рахунку больш 30 раманаў, п'ес і эсэ. Міжнароднае прызнанне яму прынёс раман 1960-х гг. "Час героя". У 1995-м Льоса атрымаў самую прэстыжную літаратурную ўзнагароду іспанамоўнага свету - прэмію Сервантеса.

Рашэнні Нобелеўскага камітэта акружаны таямніцай і містыкай. Нядзіўна, што магчымыя лаўрэаты - нагода для ставак на таталізатары. І ніхто з відавочных кандыдатаў - ад японца Мураками да патрыярха амерыканскай літаратуры Филипа Рота - не выйграў. М. В. Л'ёсы ў гэтым спісе не было.

Выбар Нобелеўскага камітэта гэтага года вельмі незвычайны. Марыё Варгас Л'ёса ў поўным здароўі - яму "ўсяго толькі" семдзесят пяць гадоў. Акрамя таго, яго імя вядома чытачам усяго свету, які стасуе мастацкую літаратуру. Больш таго - а гэта калісьці лічылася смяротным грахом для лаўрэатаў - ён ўсё жыццё лічыў сябе палітычна ангажаваным: у 1990 г. балатаваўся на пост прэзідэнта краіны, але пацярпеў няўдачу, а праз тры гады атрымаў гішпанскае поданства.

У сваіх выступах з патрабаваннем поўнай лібералізацыі эканомікі ён шакаваў сваю аўдыторыю не толькі антысацыялістычнымі і антыаўторытарными лозунґамі, але і даволі рызыкоўнымі цытатамі са сваіх уласных твораў.

З медальнымі рысамі твару і знешнасцю Джэймса Бонда, Варгас Л'ёоса не баяўся скандалаў. Адно з яго першых буйных эсэ пра літаратуру было прысвечана яго тагачаснаму сябру Г. Г. Маркесу і звалася "Гісторыя богазабойцы", пасля чаго яны не мелі зносіны 30 гадоў, а адзіная сустрэча скончылася аплявухай.

Ён не баяўся самавыкрыццяў і прысвяціў раман свайму першаму няўдаламу шлюбу. Але галоўны яго грэх у інтэлектуальных кругах Перу (і Лацінскай Амерыкі ў цэлым) складаўся ў тым, што Л'ёса разарваў адносіны з левым фронтам. Як і ўсе асвечаныя лацінаамерыканцы яго пакалення, ён у юнацкасці быў марксістам і падтрымліваў кубінскую рэвалюцыю. Але як толькі Фідэль Кастро стаў арыштоўваць паэтаў і ўсталяваў цэнзуру ў прэсе, Л'ёса стаў публічна асуджаць левую ідэалогію - як, зрэшты, і правы экстрэмізм.

Не стаў ён і прыхільнікам нацыянальна-вызваленчых рухаў і безумоўным, і беспярэчным (як шматлікія з яго круга сяброў), абаронцам бедных і бяздольных, этнічных ці рэлігійных меншасцяў - ён лічыў, што ператварэнне гэтых тэндэнцый у ідэалогію пагражае новай аўтарытарнасцю. Адзін з галоўных яго раманаў "Канудос" - пра сутыкненне з сектай рэлігійных фанатыкаў у Бразіліі XIX стагоддзі. Паралельна гэтай экзістэнцыяльнай прозе Л'ёса стаў развіваць і камічна-сюррэалістычны стыль з публікацыяй яго рамана "Зялёная хата", дзе гераіня, ледзь не стаўшы мнішкай, робіцца самай моднай путай у публічнай хаце.

У апошнія гады ён усё больш і больш эксперыментуе ў прозе: дыялог адных і тых жа людзей на адной і той жа старонцы вельмі часта адбываецца ў розных краінах, мінулае і сапраўднае падмяняюць адзін аднаго. Гэта пазіцыя інтэлектуальнага бунтарства і антипурытанскія тэндэнцыі выказаліся і ў яго геаграфічнай зменлівасці: ён скончыў універсітэт у Мадрыдзе, доўгія гады жыл у Парыжы, а з дзевяностых гадоў увесь час жыве ў Лондане. Мабыць Лондан, горад эксцэнтрыкаў з усіх канцоў свету, чыста духоўна здаецца яму найболей камфартабельным. Зрэшты, ён рэгулярна праводзіць два-тры месяца ў Перу і ўвесь час бывае ў Іспаніі, дзе ён - лаўрэат прэміі Сервантеса, вышэйшай узнагароды ў іспанамоўнай літаратуры.

Той факт, што палітычныя погляды Марыё Варгаса Л'ёса не выклікаюць больш пярэчанні ў знатакоў яго прозы і, збольшага, высунулі яго ў галоўныя прэтэндэнты літаратурнай прэміі, суседняй з Нобелеўскай прэміяй свету, кажа, можа быць, пра своеасаблівае працверажэнне інтэлектуальных кругоў вольнага свету і скептыцызме ў стаўленні ідэалагічных догмаў, адкуль бы яны ні зыходзілі.

Папярэднія лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры:

2009 г. Нямецкая пісьменніца і паэтка, нараджэнка Румыніі Герта Мюлер

2008 г. Французскі празаік і эсэіст Жан-Мари Гюстаў Леклезіо

2007 г. Ангельская пісьменніца-фантаст Дорис Лесінг

2006 г. Турэцкі пісьменнік чэркескага паходжанні Орхан Памук

2005 г. Анґельскі драматург і паэт Гаральд Пінтэр

Вельмі часта адкрыццё малавядомых імёнаў як лаўрэатаў нічога не змяняе ў іх літаратурным лёсе. Акрамя таго, большасць з іх не паспявалі занадта доўга ўпівацца сваёй славай: прэмія даецца як вынік літаратурнай дзейнасці, і таму ад яе вее чымсьці пахавальным. Кандыдатаў на Нобелеўскую прэмію па літаратуры маюць права прапанаваць чальцы Швэдзкай Каралеўскай акадэміі, прафесары літаратуры і лінгвістыкі, лаўрэаты прэміі папярэдніх гадоў і старшыні нацыянальных пісьменніцкіх аб'яднанняў.

Крытык Пекіна. Кітайскі сядзелец-дысідэнт - лаўрэат Прэміі міру

Нобелеўская прэмія міру 2010 г. прысуджана кітайскаму дысідэнту Лю Сяобо, які, як заявілі 8 кастрычніка ў Нобелеўскім камітэце, "прысвяціў апошнія 20 гадоў барацьбе за правы чалавека ў Кітаі". С. Лю, пісьменнік і былы выкладчык пекінскага універсітэта, вядомы як крытык кітайскага ўрада: у 1989 г. ён удзельнічаў у падрыхтоўцы акцыі на пляцы Цяньаньмынь.

У канцы верасня афіцыйны Пекін заклікаў не прысуджаць Прэмію міру Лю Сяобо. МЗС КНР заяўляла, што падобнае яго ўзнагароджанне супярэчыла б нобелеўскім прынцыпам. Гэтым часам Лю адбывае тэрмін у кітайскай турме: у 2009 году ён быў прысуджаны да 11 гадам зняволення за "падбухторванне да падрыву дзяржаўнай улады". Нагодай да судовага разгляду стала апублікаванне ў 2008 г. "Хартыі 08", адным з аўтараў якой быў Сяобо. Дакумент заклікаў да забеспячэння ў Кітаі грамадзянскіх воляў і правядзенню палітычных рэформаў, якія ўключаюць у сябе спыненне аднапартыйнага кіравання.

Еўрасаюз, ЗША і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі асудзілі працэс, які назвалі політычна матываваным; у адказ афіцыйны Пекін абвінаваціў іх у спробе ўмяшання ва ўнутраныя справы КНР.

Прэзідэнт Нобелеўскага камітэта Турбьерн Яґланд раней прызнаваў, што рашэнне пра прысуджэнне Прэміі свету можа быць успрынята неадназначна. "Вы зразумееце калі пачуеце імя", - заявіў ён аднаму з нарвежскіх тэлеканалаў напярэдадні аб'явы пераможца. Як паведаміў кіраўнік Нарвежскага Нобелеўскага інстытута Гейр Ландэстэд, намміністра замежных спраў КНР Йинг Фу яшчэ ўлетку папярэдзіў яго, што прысуджэнне Прэміі свету Лю Сяобо можа негатыўна адбіцца на адносінах паміж Пекінам і Осла. У наш час Кітай і Нарвегія вядуць перамовы пра зняволенне двухбаковай гандлёвай дамовы. Багатая энерганосьбітамі Нарвеґія жадае экспартаваць у Кітай сваю тэхналогію распрацоўкі прыбярэжных радовішчаў нафты і газу.

Па словах Ландэстэда, Пекін не першы раз спрабуе аказаць ціск на Нобелеўскі камітэт. Так, кітайскія ўлады былі абураны тым, што тыбецкі духоўны лідар у выгнанні Далай-лама атрымаў Нобелеўскую прэмію міру ў 1989 г., неўзабаве пасля расправы над дэманстрантамі на пляцы Цяньаньмынь.

Як адзначае карэспандэнт Бі-бі-сі ў Пекіне, улады КНР лічаць Лю Сяобо злачынцам і раней папярэджвалі, што ўручэнне яму прэміі можа пашкодзіць кітайска-нарвежскім адносінам. Ён дадаў, што шматлікімі кітайцамі такое рашэнне Нобелеўскага камітэта можа быць успрынята як напад Захаду на іх прынцыпы. "Камітэт пашле свету няслушны сігнал, калі дасць яе такому злачынцу", - сказала прадстаўніца кітайскага МЗСа.

У 2009 г. лаўрэатам Нобелеўскай прэміі свету стаў прэзідэнт ЗША Барак Обама. Камітэт у Осла тады адзначыў высілкі Обамы ў сферы ядзернага раззбраення.

Сам Обама 9 кастрычніка заклікаў Пекін "як мага хутчэй" вызваліць нобелеўскага лаўрэата. Б. Обама заявіў, што палітычныя рэформы ў Кітаі значна адстаюць ад эканамічнага прагрэсу краіны, у выніку якога мільёны людзей выйшлі са стану галечы.

Кітайскія ўлады рэзка адрэагавалі на ўзнагароду. Амбасадар Нарвегіі ў Пекіне быў выкліканы ў МЗС Кітая, дзе яму быў выяўлены афіцыйны пратэст. Па меркаванні кітайскіх улад, узнагароджанне Лю Сяобо супярэчыць прынцыпам Нобелеўскай прэміі. Прадстаўніца Мзса сказала журналістам у Пекіне, што Лю Сяобо знаходзіцца ў турме за парушэнне кітайскіх законаў. Па яе словах, Нобелеўская прэмія была створана ў інтарэсах умацавання міру і сяброўству паміж народамі і раззбраення. З іншага боку, больш ста хінскіх навукоўцаў, юрыстаў і грамадскіх дзеячаў, якія пераважна зназодзяцца цяперака па-за межамі КНР, заклікалі ганараваць дысідэнта Прэміяй міру. Гэту компанію падтрымаў былы чэшскі прэзідэнт і праваабаронца Вацлаў Гавел.

Мяркуючы па паведамленнях, cам Сяобо не ведае пра тое, што намінаваны на прэмію, бо яму забаронена глядзець ці чытаць навіны і абмяркоўваць адбывалае ў свеце падчас сустрэч з жонкай.

Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь.
Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо войти на сайт под своим именем.

Комментарии:

Оставить комментарий
Информация
Посетители, находящиеся в группе Гости, не могут оставлять комментарии к данной публикации.
 

*****